دیگر اخبار | بایگانی
مقاله پژوهشی؛
«فلسفۀ اخلاقِ آیت الله العظمی جوادی آملی»
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: جدیدترین شماره از دوفصلنلمه علمی پژوهشی اخلاق وحیانی به همت مدیریت نشریات پژوهشگاه علوم وحیانی معارج آماده انتشار شد. در این شماره از این فصلنامه علمی پژوهشی مقاله ای با عنوان «فلسفۀ اخلاق استاد جوادی آملی» به قلم دکتر محسن...
کتاب«مبانی حقوق عمومی با تاکید بر منظومه فکری علامه آیت الله جوادی...
دومین تجربه همکاری مشترک سازمان سمت و بنیاد اسراء آماده چاپ شد
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: در راستای همکاری های مشترک سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت) و بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، کتاب «مبانی حقوق عمومی با تاکید بر منظومه فکری علامه آیت الله جوادی آملی(دام ظله) (مبانی تحلیلی نظام...
شماره چهاردهم نشریه علمی پژوهشی «اخلاق وحیانی» آماده چاپ شد
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: به همت مدیریت نشریات علمی پژوهشگاه علوم وحیانی معارج، شماره چهاردهم نشریه علمی پژوهشی «اخلاق وحیانی» آماده چاپ شد.
پنجمین شماره نشریه علمی «علوم قرآن و تفسیر معارج» آماده چاپ شد
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: به همت مدیریت نشریات علمی پژوهشگاه علوم وحیانی معارج، شماره پنجم «دوفصلنامه تخصصی علوم قرآن و تفسیر معارج» آماده انتشارشد.
دانش و پژوهش دینی
اشتياق به حيات دائم و نيز سلامت مستمر، در نهان همگان نهادينه شده است؛ نه كسي فاقد آن است و نه كسي را مي توان بر آن ملامت كرد، زيرا مطلب فطري فراگير است و از آسيبِ قدح مصون.
کوثر معرفت در کلام اسوه عصمت
براي بندگان مخلص و پاکي هم چون فاطمه (س) مقاماتي است كه ديگران را به آن راهي نيست؛ به گونه اي که از گزند وسوسه اهرمن و فريب شيطان مصون اند: ﴿لاُزَيِّنَنَّ لَهُم فِى الاَرضِ و لاُغوِيَنَّهُم اَجمَعين* اِلّا عِبادَكَ مِنهُمُ المُخلَصين﴾ و از حضور در...
فقه جعفري سازنده تمدن شیعی
تبيينِ منزلت والاي مظاهر اسماي حسناي الهي كه حضرت امام صادق (عليه‌السلام)، از بارزترين مصاديق آن است، ميسور اَحَدي در گستره زمان و پهنه زمين و به هيچ زباني نبوده و نيست.
گزارش تفصیلی؛
گزارشی از برگزاری مراسم بزرگداشت آیت الله العظمی جوادی آملی در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
مراسم بزرگداشت حضرت آیت‌الله‌ العظمی جوادی آملی با حضور علما، استادان، فرهیختگان و دوستداران علم و دانش روز چهارشنبه 17 بهمن‌ماه 1397 در محل انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.
به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج؛
شماره 29 نشریه علمی پژوهشی حکمت اسرا آماده چاپ شد
به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج وابسته به بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، شماره بیست و نهم «دو فصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسرا» منتشر شد.
حجت الاسلام و المسلمین مرتضی جوادی آملی:
«عقلانیت وحیانی»، منهج و روش معرفتی آیت الله العظمی جوادی آملی
نشست علمی «تبیین ویژگی های منظومه فکری حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی» با حضور جمعی از اندیشمندان و اساتید دانشگاه های کشور تونس و سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین دکتر مرتضی جوادی آملی در محل سالن کنفرانس بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء برگزار شد.
ـــ ـــ



نشست نقد و بررسی کتاب «تحریر ایقاظ النائمین» اثر آیت الله العظمی جوادی آملی در سرای اهل قلم نمایشگاه بین المللی کتاب تهران برگزار شد.

این نشست با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی، حجت‌الاسلام والمسلمین قربانعلی زمانی قمشه‌ای و حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر علی فضلی برگزار شد.
در این نشست که با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه و نیز برخی از پژوهشگران و محققان پژوهشگاه علوم وحیانی معارج انجام شد، ابتدا حجت ‌الاسلام والمسلمین دکتر علی فضلی سخنانی در معرفی کتاب «تحریر ایقاظ النائمین» و اهداف جلسه بیان داشتند؛
کتاب ایقاظ النائمین چنانچه می دانید یکی از مهم ترین آثار ملا صدرا است، این کتاب به صراحت به حوزه تطابق حکمت و عرفان ورود پیدا می کند. یعنی پیوندی میان دو عنصر عقل و شهود برقرار می کند و از این جهت، کتاب ارزشمندی است. این جلسه اختصاص دارد به شرح و تحریر این کتاب، که توسط حکیم متأله حضرت آیت الله جوادی آملی صورت گرفته است. از آنجایی که خود ایشان صاحب دو مرکب عقل و شهود هستند، بر وزانت و ارزش این کتاب افزوده است.
در این جلسه جهت بررسی این کتاب از دو استاد بزرگوار یعنی آقایان مرتضی جوادی آملی و قربانعلی زمانی قمشه ای، بهره خواهیم برد.
این کتاب ثمره تدریس حضرت استاد و تقریر یکی از شاگردان فرهیخته ایشان است، و به صورتی بسیار فخیم اراده شده است و به عنوان کتاب سال حوزه نیز معرفی شده است. این کتاب بر اساس نظریه پیوند معرفت و سلوک نگاشته شده، بر این پایه که سلوک بازتاب معرفت است و هرچه معرفتِ نافذ بیشتر باشد، فضایل اخلاقی و منازل سلوکی در حقیقت انسانی بیشتر مقرر می شود و دامنه رفتار سلوکی او گسترده تر می شود و حرکت صعودی او به مبدأ هستی نیز سریع تر رخ خواهد داد. با این مقدمه و شناخت اجمالی که از ازرش والای این کتاب انجام شد، از جناب آقای زمانی قمشه ای درخواست می کنیم که بیانات ارزشمند خودشان را در راستای معرفی و بررسی کتاب «تحریر ایقاظ النائمین» ارائه بفرمایند.

حجت ‌الاسلام والمسلمین قربانعلی زمانی قمشه ‌ای با اشاره به جایگاه و اهمیت این کتاب گفتند:
کتاب شریف ایقاظ النائمین که یکی از تصانیف شکوهمند جناب صدرالمتألهین شیرازی است، نتیجه فکر و شهود این عالم بسیار برجسته است. البته به نظر می رسد کتاب ایقاظ النائمین با این محتوای عالی که دارد، شاید بتوان آن را ایقاظ العالمین نامید، زیرا به یک معنا همه نائمند «الناس نیام اذا ماتوا انتبهوا». بنابراین نام این کتاب، یک اسم با مسما است. صدرالمتألهین در ابتدای این کتاب می فرماید من مدتی به علوم رسمی اشتغال داشتم و با حکمت رسمی دست و پنجه نرم می کردم، (و انصافا ایشان در آن حکمت، یعنی حکمت متعالیه به نتایج بسیار بلندی دست یافت)، با این همه می گوید من در اواخر عمرم به سراغ دانش شهودی رفتم زیرا بر اساس این آیه شریفه که می فرماید: ﴿شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَاهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلَئكَةُ وَ أُوْلُواْ الْعِلْم‏﴾ ، بهترین علوم و بهترین شهود و مشاهده، شهود حق تعالی است. آیه دیگری که در همین زمینه نقل می کند، این آیه شریفه است: ﴿سَنُرِيهِمْ ءَايَاتِنَا فىِ الاْفَاقِ وَ فىِ أَنفُسِهِمْ حَتىَ‏ يَتَبَينَ لَهُمْ أَنَّهُ الحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلىَ‏ كلِّ شىَ‏ءٍ شهَيد﴾ .
شهود، در واقع مرحله ای فوق حکمت و یقین است. به قول خواجه نصیر الدین طوسی در کتاب اوصاف الاشراف؛ گاهی انسان به یک مسئله علم حصولی پیدا می کند، گاهی از این فراتر می رود و آن مسئله را مشاهده می کند، این می شود علم حضوری، اما یک مرحله از این فراتر هست که با مشاهده، آن حقیقت را لمس می کند. این مرحله، بالاترین مرحله شهود و بالاترین مرحله علم است. در خدا شناسی هم همین گونه است، ملا صدرا، در همین زمینه سخنی را از ابن سینا نقل می کند، ابن سینا در اوائل الهیات شفا در بیان موضوع علم توحید می گوید؛ علم توحید «افضل علمٍ بأفضل معلوم» است. افضل معلوم، خدا است و افضل علم هم دانش خداشناسی است. بنابراین الهیات، اشرف علوم است. خود ابن سینا با اینکه در نگارش کتاب الهیات شفا، نگاه فلسفی داشته است، اما گاهی پا را از این وادی، فراتر گذاشته و برای تبیین برخی از حقایق وارد مباحث شهودی و اشراقی می شود.
ملاصدرا در ابتدای کتاب ایقاظ النائمین، می گوید؛ ﴿شهد الله﴾، غیر از علم الله و علم بالله است. زیرا علم و برهان، مقدمات و حدودی دارد و بر اساس یکسری مقدمات، صرفا ثابت می کند خدایی هست و این خدا، دارای اوصاف و صفاتی است. اما شهود، از این مرحله بالاتر است، زیرا در عرفان، برای اثبات خدا برهان اقامه نمی شود، بلکه می گوید خدا را باید مشاهده کرد. از همین رو است که امیر المؤمنین علی (ع) می فرماید: «ما کنت أعبد ربّا لم أره» . سپس می فرماید من خدا را دیدم ولی به وسیله چشم قلب. این سخن را می فرماید تا برای مردم مشتبه نشود و همچون قوم موسی نپندارند که خدا را با چشم سر می توان دید.
پس مشاهده خدا فقط به وسیله قلب صورت می گیرد و این فوق برهان است، مشاهده خدا و صفات ثبوتیه او به ‌گونه ‌ای می‌شود که یک انسان مانند امیرالمومنین (ع) می گوید «و اللّه ما قلعت باب خيبر بقوة جسدانية و لكن قلعته بقوّة ربّانية» . قوت ربانی در یک انسان کامل مانند امیر المؤمنین تجلی می کند و می تواند چنین کار خارق العاده ای را انجام دهد. البته این امر یک تجلی از تجلیات حق تعالی است زیرا کسی که خدا را ببیند و خدا در او تجلی کند جامع اوصاف ربانی می ‌شود. بنابراین پیامبر اکرم (ص)، امیر المؤمنین (ع) و سایر ائمه که ملاصدرا در این کتاب از آنها نام می‌برد، تجلی‌گاه خداوند هستند.
در این آیه شریفه که برایتان قرائت شد؛ ﴿شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَاهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلَئكَةُ وَ أُوْلُواْ الْعِلْم‏﴾، ابتدا خدا ابتدا بر توحید خودش، بر وجود و هستی شهودی خودش، شهادت می دهد و پس از آن، ملائکه و اولوا العلم بر وجود و وحدت او شهادت می دهند.
بر همین اساس آیت ‌الله العظمی جوادی آملی به پیروی از استادش علامه طباطبایی و نیز به پیروی از ملاصدرا می‌گوید؛ که نتیجه برهان، نتیجه عرفان و نتیجه قرآن با هم هماهنگ است. ملاصدرا هم در «اسفار» و هم در این کتاب بر این موضوع تصریح می‌کند. لذا در این کتاب هم از برهان استفاده کرده و هم نتیجه شهود را با توجه به آیات قرآن، بیان نموده است.
بنابراین این کتاب بسیار ارزشمند و عمیق است و اگر بتوانیم روی آن برنامه‌ ریزی کنیم، مفاد حکمت قرآنی با برهان و شهود را هماهنگ کرده‌ایم.

سخنران بعدی این نشست حضرت حجت‌ الاسلام والمسلمین دکتر مرتضی جوادی آملی بود که ایشان هم در طی سخنانی راجع به موضوع جلسه فرمودند:
مستحضرید که عرفان شکوهمندترین علمی است که در اختیار بشر است، و اگر علم عرفان به میدان بیاید، سلطنت آن بر همه علوم حتی حکمت و فلسفه، کاملا روشن و واضح است. این شکوهمندی و سلطنت به سبب موضوع علم عرفان است. اهل معرفت موضوع علم عرفان را «الحق المطلق» می دانند، و به سراغ الحق المطلق می روند ولی در واقع آنچه از حق المطلق نصیب آنها می شود، فیض هستی و اشراق ربانی است. زیرا کسانی که ظرفیت کشف، شهود و درک عرفانی دارد، حتی انبیاء و اولیای الهی، فقط تجلی و فیض اقدس الهی را درک می کنند که از ذات الهی ساطع می شود؛ «و ما عرفناک حق معرفتک»، این جمله اقرار بزرگ ترین شخصیت عالم هستی، یعنی رسول گرامی اسلام و همچنین تالی تلو او، مولایمان علی بن ابی طالب است.
علم عرفان متاسفانه از دو جهت مورد مظلومیت واقع شده است؛ نخستین مورد مربوط به حجاب ذاتی این علم و سَطوت و شکوه آن است، که باعث شده بسیاری از افراد قدرت درک و معرفت و شناخت آن را نداشته باشند. این خود حجابی است که باعث عدم معرفت بسیاری از بزرگان نسبت به آن شده است. حتی می‌توان گفت دلیل مبارزه کسانی که با این علم مبارزه می‌کنند، همین عدم شناخت و عدم معرفت کافی آنها نسبت به علم عرفان است؛ «الناس اعداء ما جهلوا».
دومین دلیل مظلومیت عرفان، این است که عده ‌ای، قدرت و سلطنت این علم را برنمی ‌تابند و چه‌ بسا گاهی در جبهه مخالفت و مقاومت در مقابل این علم قرار می‌گیرند. بنابراین اصل این دانش، جای تأمل و تعمق گسترده ای دارد.
حضرت استاد معتقدند که بخشی از این ضعف، به خود اهل معرفت باز می گردد، زیرا اگر یک علم به زبان عقل و استدلال و برهانِ عقل پذیر درنیاید، قابلیت توسعه و گسترش ندارد. ایشان در همین زمینه تعبیر عرفان نقلی را (در مقابل عرفان نظری)، به کار می برند، و خود ایشان نیز در جهت تبیین معارف عرفان نظری به وسیله برهان عقلی، تلاش بسیار وسیع و عمیقی نموده اند، و علاوه بر بیان حیثیت های برهانی و نظریِ عرفان، تلاش و کوشش نموده اند که جلوه های قرآنی و وحیانی آن را هم بازگو کنند.
امروزه دلیل اصلی محرومیت جامعه از این گونه معارف وحیانی، عدم شناخت و عدم معرفت و عدم آگاهی صحیح نسبت به علم عرفان است. امیدواریم که این نشست ها و همایش هایی که پیرامون عرفان و علوم عرفانی برگزار می شود، زمینه را برای فهم این معارف فراهم آورد و باب گسترش و نشر آنها را باز نماید.
علم عرفان راجع به دو موضوع بحث می کند، یک؛ «توحید چیست؟» و دوم: «موحد کیست؟». کتاب «ایقاظ النائمین» بر اساس همین دو سؤال اساسی، دو نوع ایقاظ را مطرح می کند. یک نوع ایقاظی که در فضای «توحید چیست؟» مطرح می‌شود، و همان طور که اشاره شد می توان از آن، تحت عنوان «ایقاظ العالمین» تعبیر نمود. در بخش دیگر راجع به سؤال دوم بحث نموده است که «موحد کیست؟». در این زمینه می‌گوید که برای رسیدن به توحید، فقط علم و عقلانیت و قرآن کافی نیست، بلکه سلوک و طهارت نفس لازم است.
صدرالمتألهین در این بخش از کتاب می فرمایند؛ از فضای حکمت باید خارج شد و مسیر عقل و برهان را به ذوق و شهود پیوند داد، و این آمیختگی عقل و برهان با ذوق و عرفان است که می تواند چنین دست آورد شکوهمندی را در باب توحید ایجاد کند. زیرا دستِ برهان و حکمت بسیار کوتاه تر از آن است که بتواند به چنین ارتفاعی بار یابد.
ملا صدرا در باب سؤال نخست، ضمن اینکه معنای توحید عرفانی را تبیین می نمایند، هم راه را برای اهل حکمت روشن می نمایند و هم نگرانی های حوزه عرفان را برطرف می کنند. چراکه فضای توحید بسیار لغزنده است، اینکه امروزه مشاهده می شود بسیاری از افراد گرفتار نظریه هایی مثل حلول، اتحاد، همه خدا انگاری و ... شده اند، به دلیل همین نکته مهم است.
اما بخش دوم ایقاظ، که بخش سلوک و عرفان عملی است، به این پرسش اساسی پاسخ می دهد که آیا انسان، ظرفیت آن را دارد که به این حد از معرفت برسد؟ و آیا در این راه می تواند فقط به برهان و استدلال اکتفا کند یا خیر. ایشان در این مسیر در جهت طهارت روح انسانی و نفس، بیانات ارزشمندی دارند که پرداختن به آنها فرصت مبسوط و گسترده ای را می طبلد.

در ادامه این جلسه پرسش هایی از ناحیه حاضرین در جلسه مطرح شد و اساتید بزرگوار به این سؤال ها پاسخ گفتند.